De Data-Beet

Werkgroep De Data-Beet

Er gebeurt veel op het gebied van digitale registratie van cultureel erfgoed. Gemeenten ontwikkelen databases voor monumentenregisters, maken bouwhistorische- en cultuurhistorische waardenkaarten, digitaliseren bouwtekeningen, etc.

De werkgroep beoogt het uitwisselen van informatie op dit vlak: niet iedere gemeente hoeft zelf het wiel uit te vinden, wel kunnen we van elkaar leren en elkaar inspireren. We praten daarbij zowel over de techniek (data opslaan, uitwisselen en standaardiseren), als de inhoud (diversiteit van data en impact van wettelijke veranderingen).

De omgevingswet zal grote invloed hebben op cultuurhistorische registraties. De werkgroep wil in dit kader een aanspreekpunt zijn voor RCE/OCW, en voor FGM-leden.

Wie zijn wij?

De werkgroep bestaat uit Francien van Zaanen Durand en Ellen Gehring (ErfgoedLeiden), Karen Schenk (Haarlem) en Marjolein Steeman (Amsterdam). In ons dagelijks werk zijn wij bezig met monumentenregistraties en de publicatie van erfgoedinformatie.

Voortgang

Aan de hand van een vragenlijst zijn in de loop van 2017 de registraties van 8 verschillende gemeenten en de registratie van de Rijksmonumenten bij de RCE geïnventariseerd en geanalyseerd. Onderwerpen van de vragenlijst waren:

 

  1. Status registratie: Wanneer spreken we van kernregistratie? Betreft het een formele status?
  2. Inrichting registratie: Indeling monumenten naar hun aard (bijvoorbeeld: adresseerbaar ja/nee, gebouwd of aangelegd).
  3. Attributen/Labels: hoe uitgebreid wordt er beschreven
  4. Complex/ ensemble: worden monumenten ondergebracht in verzamelingen of clusters?
  5. Statussen monument: Welke scope aan statussen is relevant?
  6. Rijksmonumenten: op welke wijze houden gemeenten de registratie van Rijksmonumenten bij?
  7. Voorbescherming: Is dit van belang?
  8. Koppeling met de BAG-adressen: ligt er een koppeling die wordt onderhouden? Hoe wordt omgegaan met vervallen adressen? Idem met niet adresseerbare monumenten?
  9. Koppeling met de BAG-panden: ligt er een koppeling die wordt onderhouden? Hoe wordt omgegaan met terugmeldingen aan de BAG?
  10. Geometrie: Hebben de monumenten een contour? Wat is de bron van deze contour? Vinden aanpassingen plaats op de contour?
  11. Koppeling Wkpb: In hoeverre lopen beide registraties (Wkpb en Monumentregistratie) 1 op 1?
  12. Ontsluiting intern en extern: Hoe wordt de erfgoedinformatie door de gemeente gepubliceerd?

Belangrijke uitkomsten van de inventarisatie waren:

  • Er zijn vele initiatieven om gemeentelijk erfgoed te publiceren op kaartbeeld en via web-applicaties
  • De varianten zijn talrijk en beogen allen de burger te informeren over de rijkdom van het erfgoed binnen de gemeente.
  • Een koppeling met onderliggende basisgegevens is meestal handmatig en wordt ad hoc bijgewerkt.
  • De onderliggende basisgegevens zijn per gemeente zeer wisselend in kwaliteit.
  • Aansluiting met de gemeentelijke basisadministratie (en bijbehorende geometrie) is op verschillende plekken in ontwikkeling, maar nog niet volgens een afgesproken werkwijze.

 

Bij de analyse heeft de werkgroep zich gericht op drie verschillende invalshoeken.

Ten eerste de registratie van het monument. Wat moet er tenminste worden vastgelegd en hoe kan het monument worden beschreven op eenduidige wijze. Welke kenmerken of attributen zijn daarbij relevant, verplicht of optioneel. Ten tweede de locatie. Hoe kan de locatie het beste worden vastgelegd in relatie tot het gemeentelijke stelsel van basisregistraties. Welke betekenis gaat er uit van een contour als die voor het monument is getekend. En tenslotte: hoe gaan we om met contextinformatie: informatie over verwachte waarden, geïnventariseerde waarden zonder expliciete beschermde status, enzovoort. Hoe kunnen we die ook meenemen in het verhaal over cultuurhistorie in de ruimtelijke omgeving.

 

Hoe kun je meedoen?

Op dit moment werken we aan een concept kwaliteitskader voor alle objecten met een historische waarde. Daarbij maken we onderscheid tussen verplichte en optionele gegevens. Enkele uitgangspunten: Voor gebouwen geldt dat een koppeling met de basisadministratie waar mogelijk wordt geïmplementeerd en onderhouden. Voor parken, terreinen, landgoederen en gebieden geldt dat zowel beschermde als historische grenzen een plek moeten krijgen.

Dit concept willen we graag bespreken op een eerstvolgende FGM-dag zodat we de definities en gebruiksaanwijzingen kunnen aanscherpen en verbeteren. Voorafgaand zullen we het concept op de FGM-site publiceren en ontvangen we graag reacties.

 

Daarnaast is het voornemen om met dit kwaliteitskader te gaan oefenen. Hoe kunnen we exports uit bestaande registraties valideren? Welke aanbevelingen vloeien daar uit voort voor de betrokken gemeente? Waar dient het kwaliteitskader te worden aangepast? We zullen starten met een beperkt aantal gemeenten. Afhankelijk van de resultaten zullen we die groep gaan uitbreiden. Hoe je je daarvoor kunt aanmelden zal op de FGM-dag bekend zijn.

 

Ondertussen vindt overleg plaats met de RCE en met de VNG. Door de RCE wordt een erfgoedstandaard ontwikkeld. Waar mogelijk proberen we aansluiting te houden met deze standaard. De VNG is bezig met Open Data. Gemeentelijke monumenten is één van de onderwerpen waar zij proberen gemeenten tot publicatie te verleiden en tot afspraken over standaarden te komen. Tenslotte houden we de Wkpb in het oog, waar ook van alles in beweging is.

 

Waar gaan we heen?

Ons doel is dat gemeenten op tijd betrouwbare erfgoedinformatie toegankelijk hebben voor het digitale loket van de Omgevingswet. We willen toe naar een gemeenschappelijk verzamelpunt, waar vandaan de gemeentelijke erfgoedgegevens voor het loket beschikbaar komen in één berichtformaat. Tijdens het Bestuurlijk Platform Erfgoed op 2 februari 2018 is de werkgroep verzocht hiervoor een plan van aanpak te maken. Ook is de werkgroep gevraagd om aan te sluiten bij het DSO-overleg (Digitaal Stelsel Omgevingswet), waaraan ook IPO, VNG en RCE deelnemen.

Voorlopige agenda

  • Vergelijking cultuurhistorische digitale registratie, scope: Gemeentelijke monumenten. We beginnen met monumenten vanwege de wettelijke verplichting en breiden de vergelijking later uit met cultuurhistorische en bouwhistorische registraties.
  • Analyse van huidige en wenselijke (monumenten)registraties, zoals:
    • Overeenkomsten (draagvlak voor coördinaten, gebruik van de BAG)
    • Verschillen (eigen software, methoden, pluspunten en geen standaarden)
    • Problemen (updaten van de BAG koppeling, Rijksmonumenten, contouren)
    • Best practice
  • Definities bepalen
    • Digitale Contouren (DICO)
    • Bouwjaar
    • Architect
    • Complexen
    • Ensembles

 

Update juli 2018 context: DSO & Erfgoed

Visie van de werkgroep over erfgoed in DSO:

“Benader cultureel erfgoed als één thema in één informatieproduct. De gebruiker/initiatiefnemer moet eenduidige informatie krijgen over cultureel erfgoed.”

 

Dat betekent:

  • Benadering Erfgoed in brede zin (niet alleen monumenten)
  • Invulling ErfgoedFunctie in c.q. vanuit omgevingsplan; op kaart:
    • Omgeving/biotoop
    • Object
    • Specifieke waarden (deelobject)
  • Verbinding met aanvullende informatie over locatie/aard/historie/waarde

 

Voor deze visie is het belangrijk dat door alle gemeenten één taal wordt gesproken over de erfgoedobjecten en biotopen. Regels kunnen per gemeente verschillen, maar de informatie over erfgoed wordt op eenzelfde wijze op een kaart geplot met uitwisselbare opendata. Werkgroep De Data-Beet ontwikkelt in opdracht van het Bestuurlijk Platform Erfgoedgemeenten (BPE) hiervoor een Erfgoedregistratie Standaard, volgens onderstaande, eerste opzet: 

Erfgoedregistratie Standaard – Opzet

Kerngegevens rondom registratie en locatie:

  • Inschrijving en identificatie van monumenten en beeldbepalende objecten
  • Cultuurhistorische objecten opgenomen in vastgestelde bestemmingsplankaarten
  • Gebieden c.q. terreinen op vastgestelde beleidskaarten
  • Verwijzing naar de inschrijving in het huidige WKPB-register, straks Openbaar Register
  • Geometrie (vlak) noodzakelijk
  • Indeling naar vaste types (pand-gerelateerd, andere bouwwerken, park/terrein, losse objecten, gebieden)

Kerngegevens van registratie en locatie zijn ‘verplichte’ onderdelen van de Standaard.

Aanvullende gegevens:

  • Beschrijvende informatie (plusgegevens) van beschermd erfgoed
  • Cultuurhistorische waarden zonder vastgestelde beleidsvorm
  • Cultuurhistorische objecten zonder bescherming

Aanvullende gegevens zijn ‘optionele’ onderdelen van de Standaard.

 

Erfgoedregistratie Standaard – Uitgangspunten

  • Kwaliteitskader met standaardisatie vaststellen voor verplichte gegevens (monumentennummer, statusaanduiding, e.d.)
  • Koppeling met basisregistraties (BAG, BGT, BRK) implementeren en onderhouden, zie figuur 2.
  • Standaardisatie in geometrie-indeling van types
  • Kwaliteitskader vaststellen voor plusgegevens
  • Beschrijvende informatie relateren aan bestaande landelijke thesauri
  • Mogelijk de CBS-categorieën gebruiken
  • Geografisch ontsluiten van cultuurhistorische objecten en waardevolle gebieden

Pilot: proof of concept Standaard

Momenteel werken we proefondervindelijk aan het toetsen van de Standaard op wensen en eisen en kijken we naar de uitvoerbaarheid. Dit doen we door de Standaard te testen op datasets van verschillende gemeenten. Door deze pilot kunnen we een beslissingskader opstellen, maar maken we ook voorbeelden zichtbaar die handig zijn om je eigen dataset alvast te kunnen interpreteren.

We benaderden hiervoor een aantal gemeenten, maar mocht je nog graag willen meedoen in deze testfase, laat het ons dan weten.

 

Ontwikkelen service voor instroom, validatie & terugmeldingen, opslag en uitstroom

Naast de Erfgoedregistratie Standaard heeft het BPE  opdracht gegeven voor de ontwikkeling  van een Servicetool Kwaliteitscontrole en voor het creëren van een Datamagazijn, zie figuur 3.

De Servicetool toetst de door gemeenten aangeleverde data op kwaliteit voor de Standaard en de gemeenten ontvangen de resultaten in een terugmelding.

Het datamagazijn vormt de plek waarin de (erfgoed-)data van alle gemeenten wordt opgeslagen en doorgezet wordt naar bijvoorbeeld het DSO en de BRK.

 

Wij onderhouden op dit moment contacten met de volgende gemeenten:

Amsterdam; Apeldoorn; Delft; Gouda; Groningen; ’s-Hertogenbosch; Haarlem; Leeuwarden; Leiden; Nijmegen; Purmerend; Rheden; Utrecht; Utrechtse Heuvelrug; Zaanstad; Zeist.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Publicatiedatum: 25 juli 2018