Hoe staat het ervoor met de monumentenzorg en archeologie in Nederlandse gemeenten? En hoe geven professionele organisaties voor monumentenbehoud (POM’s) invulling aan hun taken? Vanaf vandaag zijn de antwoorden op de meest recente monitorvragenlijsten op het gebied van monumenten en archeologie van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed te bekijken in de monitordatabank.
In de Monitor gemeenten 2025-2026 monumenten en archeologie bevraagt de Inspectie gemeenten iedere twee jaar over de uitvoering van hun taken op het gebied van monumentenzorg. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het aanwijzen en beschermen van gemeentelijke monumenten, het verlenen van omgevingsvergunningen en het houden van toezicht op monumenten. De vragen gaan onder meer over beleid, organisatie, uitvoering, toezicht en handhaving.
Ook de gemeentelijke archeologietaken komen uitgebreid aan bod. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het beschermen van archeologische waarden bij ruimtelijke ontwikkelingen, het beoordelen van archeologische onderzoeken en het verwerken van archeologie in bestemmings- en omgevingsplannen. Gemeenten geven onder meer inzicht in hun archeologiebeleid, de uitvoering van archeologisch onderzoek en de manier waarop zij toezicht houden en handhaven. Ook wordt gevraagd naar de toepassing van de kwaliteitscriteria voor archeologie. Zo geeft de monitor inzicht in de manier waarop gemeenten hun wettelijke taken op het gebied van archeologie in de praktijk uitvoeren.
In de Monitor professionele organisaties voor monumentenbehoud 2025-2026 worden POM’s bevraagd en komen onder andere monumentenbezit, kwaliteitsborging, de uitvoering van werkzaamheden en financiële stabiliteit aan bod. Ook wordt gevraagd naar actuele thema’s zoals herbestemming, duurzaamheid, klimaat en energietransitie en brandveiligheid.
Factsheet Klimaat en veerkrachtig erfgoed
Gelijktijdig met de publicatie van de monitorgegevens verschijnt vandaag de factsheet Klimaat en veerkrachtig erfgoed. Hierin staat de invloed van klimaatverandering op het monumentenstelsel centraal. De factsheet is de eerste in een reeks waarin de Inspectie onderwerpen uit de monitor 2025-2026 verder uitlicht. Bekijk hier de factsheet.
Antwoorden van gemeenten en POM’s
De gepubliceerde gegevens zijn gebaseerd op de antwoorden die de gemeenten en POM’s zelf hebben gegeven. Ze vormen geen formele beoordeling door de Inspectie. Met het openbaar maken van de gegevens wil de Inspectie bijdragen aan meer inzicht in de uitvoering van de monumentenzorg, de gemeentelijke archeologietaken en de ontwikkelingen die daarin spelen.
Niet alle antwoorden worden (volledig) openbaar gemaakt. Dit geldt voor antwoorden die persoonsgegevens bevatten en voor antwoorden waarin een rijksmonumentennummer wordt gerelateerd aan een lopende handhavingszaak in verband met langdurige verwaarlozing. Een antwoord waarin een bedrijf foutief is vermeld, wordt evenmin actief openbaar gemaakt.