De belangstelling voor het programma Erfgoed en Overheid is groot. In de eerste twee rondes hebben gemeenten en provincies veel aanvragen ingediend voor ondersteuning bij het versterken van hun erfgoedzorg. Daarmee blijkt dat er een brede behoefte bestaat aan kennis, capaciteit en instrumenten om erfgoed een stevige plek te geven binnen de fysieke leefomgeving.
Twee rondes, groeiende vraag
De eerste ronde stond vooral in het teken van het versterken van de basis. Veel aanvragen hadden betrekking op archeologische en cultuurhistorische waardenkaarten, erfgoedprogramma’s en andere instrumenten die gemeenten en provincies ondersteunen bij hun erfgoedtaken.
In de tweede ronde groeide de belangstelling voor regionale samenwerking, regionale expertise en meer structurele vormen van ondersteuning.
117 initiatieven uitgenodigd
De beschikbare middelen zijn ruimschoots overvraagd. Voor de tweede ronde was circa 3 miljoen euro beschikbaar, terwijl voor ruim 8 miljoen euro aan aanvragen werd ingediend.
In totaal worden 117 initiatieven uitgenodigd om een aanvraag te doen voor een decentralisatie-uitkering. De initiatieven bestrijken een breed spectrum aan erfgoedvraagstukken, met aandacht voor archeologie, gebouwd erfgoed en de leefomgeving. Gemeenten en provincies ontvangen op 19 juni schriftelijk bericht of hun initiatief is geselecteerd.
Derde ronde in het najaar
Dit najaar volgt een derde ronde. Aanvragen kunnen nog dit jaar worden ingediend. De toekenning vindt plaats via het Gemeente- en Provinciefonds in 2027. Eind september volgt meer informatie over de aanvraagprocedure.
Bestuurlijke afspraken erfgoed
De grote vraag naar ondersteuning onderstreept het belang van de bestuurlijke afspraken erfgoed die op 27 mei 2026 zijn ondertekend door minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
De afspraken richten zich op vier thema’s:
- omgang met erfgoed bij grote ruimtelijke transities;
- instandhouding van monumenten;
- versterking van kennis en capaciteit bij gemeenten en provincies;
- een goed functionerend archeologiestelsel.
Het programma Erfgoed en Overheid vormt het gezamenlijke uitvoeringsprogramma van IPO, VNG en OCW. Door gemeenten en provincies concreet te ondersteunen bij hun erfgoedtaken werken de partijen samen aan het versterken van kennis en capaciteit in het veld.
Minister Rianne Letschert: “Erfgoed verbindt mensen en herinnert ons aan wie we zijn en waar we vandaan komen. Juist daarom is het van groot belang dat gemeenten, provincies en het Rijk hierin gezamenlijk optrekken.”
Vooruitblik
Het programma Erfgoed en Overheid bevindt zich momenteel in de pilot- en kwartiermakersfase. In 2026 wordt gewerkt aan de verdere inrichting van het programma voor de langere termijn.
Vanaf begin 2027 verschuift het accent geleidelijk van ondersteuning van afzonderlijke producten naar het duurzaam versterken van de uitvoeringskracht van gemeenten en provincies. Kennisontwikkeling, regionale samenwerking, deskundigheidsbevordering en structurele ondersteuning krijgen daarbij een steeds belangrijkere rol.
Het programma werkt daarmee toe naar een meerjarige aanpak die bijdraagt aan een toekomstbestendige erfgoedzorg.